Pamięci Pani Joli Żuber, konserwatora, historyka sztuki,
gorliwej uczestniczki Koła Hermeneutycznego Zderzaka
Archiwum Galerii Zderzak uprzejmie zaprasza na wykład i spotkanie z czarującym obrazem
w piątek 13 czerwca 2025 o godz. 18:00.
Wykład dwugodzinny z przerwą kawową. Wstęp wolny.
Podczas spotkania kwestujemy na rzecz Hospicjum św. Łazarza w Krakowie.
R.S.V.P.
Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie (12 257 56 34) lub mailowo zderzak@zderzak.pl
Przypominamy, że fotografowanie obiektów na wystawie wymaga uzyskania licencji.
Z okazji wystawy Vermeera w 2023 roku, Rijksmuseum włączyło do kanonu „Św. Praksedę”, piękną kopię obrazu Felice Ficherellego, nadwornego malarza hrabiów Bardich. Badania wpływów włoskich na sztukę Vermeera otrzymały nowy impuls, lecz autorzy katalogu skupili całą uwagę na kontekście lokalnym. W literaturze naukowej brak jest opracowania italianizmów Vermeera – historycy sztuki holenderskiej unikali tego tematu.
Jeszcze pół wieku temu barok florencki uznawano w historii sztuki za „pustynię” (Hibbard, 1969), a kto chciałby usychać na pustyni? Dowodzono więc, że to nie Vermeer pojechał do Italii, lecz „Św. Prakseda” przyjechała do Holandii, mimo że Vermeer cieszył się opinią znawcy malarstwa włoskiego. Żywe kontakty malarzy Złotego Wieku z Włochami i bractwa Italianisanten działające w Holandii dowodzą, że taka reputacja nie była możliwa bez podróży studyjnej za Alpy.
Zupełnie niespodziewanie drugiego dowodu włoskiej podróży Vermeera dostarczył obraz Ficherellego „Św. Maria Magdalena Orantka”, kupiony w kwietniu w Zurychu do Kolekcji Zderzaka. Okazało się, że Vermeer studiował i ten obraz florenckiego mistrza, gdyż ćwierć wieku później powtórzył układ dłoni i kształt palców św. Magdaleny w „Alegorii Wiary Katolickiej” (ca. 1671-74, kolekcja MET).
Pytanie, czy „Św. Maria Magdalena Orantka”, podobnie jak „Św. Prakseda”, nie jest kopią wykonaną przez młodego Vermeera w pałacu Bardich we Florencji? Czy mamy w Polsce młodzieńczy obraz genialnego malarza?
Autor wykładu rozważy argumenty za i przeciw, lecz przede wszystkim po raz pierwszy w literaturze dokona przeglądu italianizmów w malarstwie Vermeera. Wykład składa się z trzech części: pierwsza ukazuje wzory włoskie w poszczególnych obrazach, druga rekonstruuje hipotetyczną podróż szesnastoletniego Johannesa do Włoch, trzecia poświęcona jest zagadnieniom języka i teorii sztuki. Omówione zostaną dwa obrazy znane jedynie z zapisków archiwalnych oraz dwaj malarze holenderscy związani z Rzymem i życiem Vermeera: Leonaert Bramer i Michael Sweerts.
W 2008 roku Walter Liedtke, wybitny amerykański badacz twórczości Vermeera, napisał z przekąsem: „Jego wczesny rozwój jest przykładem niezwykłego i raczej niespotykanego w historii sztuki europejskiej fenomenu: wielki artysta, który w zasadzie uczy się sam”. Autor wykładu ma nadzieję, że w najbliższy piątek ten fenomen uroczyście zniknie.
Przed udziałem w spotkaniu zachęcamy do lektury artykułu Jana Michalskiego „Vermeer van Delft i malarze florenccy. Studium z estetyki”: https://www.academia.edu/129870323/Vermeer_van_Delft_i_malarze_florenccy_Studium_z_estetyki
Zapraszamy do dyskusji!
Vermeer’s mature work produces such a strong light that his youthful period, when his own style had not yet developed, disappeared in its glow. The lack of knowledge about the artist’s education led to Walter Liedtke’s conclusion: „His early development is one example of an uncommon but hardly unknown phenomenon in the history of European art: a great artist who essentially teaches himself” (2008). What is it that stops researchers and art lovers from making bold and sensible hypotheses? One reason is the lack of considerations surrounding Vermeer’s probable trip to Italy. Although there is much evidence to suggest it. We know that Vermeer was a connoisseur of Italian painting and his opinion as an expert in this field was highly respected. The lively contacts of the Golden Age painters with Italy and the brotherhoods of artist-travellers operating in Netherlands prove that such a reputation would not have been possible without a study trip to Italy. Even the inclusion of Saint Praxedis into the canon by the Rijksmuseum in 2023, which is a copy of a work by the Florentine painter Felice Ficherelli, known as Il Riposo, left not a grain of reflection in the monography. The influence of the refined Florentine painters on the young Vermeer, with all the literary erudition, self-awareness, and formal elegance of their art, remains unexplained. Il Riposo appears… and disappears. Quite unexpectedly, the second proof of Vermeer’s Italian journey was provided by Felice Ficherelli’s painting „Saint Mary Magdalene Orante”, recently purchased in Zurich for the Zderzak Collection. Vermeer repeated the hand arrangement and the shape of Magdalene-Orante’s fingers in „Allegory of the Catholic Faith” (ca. 1671-74, MET collection). He must therefore have studied this painting by Ficherelli. The author will consider the arguments for and against, but above all he will review Italianisms in Vermeer’s painting. They will be used to map the Italian journey. The lecture consists of three parts: the first shows Italian influences in the style and poetics of the paintings, the second reconstructs a hypothetical journey of the sixteen-year-old Johannes to Italy, and the third is devoted to issues of language and art theory. We will discuss two paintings known only from archival notes, as well as two Dutch painters associated with Italy and the life of Vermeer: Leonaert Bramer and Michael Sweerts.
Foto z lewej i prawej:
Felice Ficherelli, detto Il Riposo, Św. Maria Magdalena Orantka, olej na płótnie, 102.5 x 81.6 cm, Florencja, ca. 1648-50, Kolekcja Zderzaka, Kraków
Johannes Vermeer van Delft, Alegoria Wiary Katolickiej (fragment), olej na płótnie, 114.3 x 88.9 cm, Delft, ca. 1671-74, The Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
Courtesy of The Metropolitan Museum of Art, New York; The Archive of the Zderzak Gallery, Cracow