Archiwum Galerii Zderzak uprzejmie zaprasza na spotkanie ze św. Janem Ewangelistą, patronem Kolekcji Zderzaka, i próbę hermeneutyki jego mistycznego portretu

w piątek 14 marca 2025 o godz. 17:00. 

Wstęp wolny.
Podczas spotkania kwestujemy na rzecz Hospicjum św. Łazarza w Krakowie.

R.S.V.P.
Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie (12 257 56 34) lub mailowo zderzak@zderzak.pl Przypominamy, że fotografowanie obiektów na wystawie wymaga uzyskania licencji.

Ukażemy go w świetle dialogu malarzy-poetów – neapolitańczyka Salvatora Rosy i florentyńczyka Lorenzo Lippiego. Dialogu o źródłach sztuki i postawie artysty wobec obojętnego świata – zapowiedzi epoki nowoczesności. Takiego artystę – wyrzutka, buntownika, niezależnego myśliciela, aktora – uosabiał sam Rosa. Stawiamy tezę, że Lippi namalował św. Jana w polemice z głośnym obrazem Rosy „Prometeusz torturowany”, który w 1640 roku wywołał szok we Florencji. Młody Rosa ukazał misję cywilizacyjną Tytana Prometeusza jako katastrofę, która spowodowała utratę łączności ludzi z bogami. Lippi odpowiedział alegorią natchnienia, w której św. Jan Ewangelista ma rysy Orfeusza, nauczyciela religii i sztuki. Polemika była początkiem przyjaźni, wzajemnej inspiracji i współpracy artystów – romantyka i klasyka, ognia i lodu. W latach 1640-43 powstało kilka fenomenalnych obrazów Lippiego, a po podróży do Innsbrucka w 1644 roku rozpoczął się dojrzały okres jego twórczości. Były to jego „cudowne lata”.

Dlaczego w zaproszeniu użyto słówka „mistyczny”?
Po pierwsze, z powodu treści dzieła, czyli przekazywania prawd objawionych ukochanemu uczniowi Zbawiciela.
Po drugie, z powodu formy bogatej w idee sztuki, które rozumieją, rozwijają i podzielają malarze-poeci.
Po trzecie, dlatego, że to urzekające, szlachetne i wzniosłe malowidło należy do tajemnic ręki, umysłu i serca Autora.
Po czwarte, ponieważ temat chrześcijański zawiera treści orfickie – żywotne w kulturze śródziemnomorskiej, lecz nie u nas.
Po piąte, gdyż mowa o nieznanym dziele wybitnego artysty, które pojawiło się niedawno na rynku aukcyjnym Paryża.

Ścieżki orfickie
1. „Używam pędzli tylko, gdy jestem w ekstazie”: spojrzenie na obraz oczami malarzy-poetów.
2.  „Kłamstwo” Rosy – „Zwodzenie” Lippiego. Tajemnicza ucięta głowa z Nowego Jorku.
3. „Ucieczka do Egiptu” – wspólne dzieło obu przyjaciół. Magia i czary.
4. Zejście do piekieł i opiekuńcze delfiny z kolekcji rodziny Rucellai. 
5. Poczucie kryzysu sztuki. Powołanie artysty.

Posłowie
Orfickie tradycje Zderzaka.

„Dlatego też słowa o tych sprawach nie są dla wszystkich. Jeżeli jednak i ty ujrzałeś się pięknym, to teraz to sobie przypomnij!” 
(Plotyn, Enneady, 5/VIII, tłum. Adam Krokiewicz)

„Et j’ai deux fois vainqueur traversé Achéron:
Modulant tour à tour sur la lyre d’Orphée
Les soupirs de la Sainte et les cris de la Fée.”
(Gerard de Nerval, El Desdichado)

Zapraszamy!

Foto: Lorenzo Lippi, „Św. Jan Ewangelista”, olej na płótnie, 68 x 50.5 cm, Florencja, ok. 1640, Kolekcja Zderzaka
Dzięki uprzejmości Tajan, Paris
Tekst © Archiwum Galerii Zderzak 2025