Archiwum Galerii Zderzak zaprasza każdego, komu miła jest mowa ojczysta, na ósmy wieczór u źródeł, z czytaniem literatury staropolskiej i refleksją o naprawie polszczyzny.
W załączniku program wszystkich dwunastu wieczorów z estetyką języka polskiego – zachęcamy do zapoznania się i wręczania sąsiadom oraz przechodniom.

ŻYDOWSCY WIRTUOZI 
Szymon Askenazy (XIX-XX w.)
Bolesław Leśmian (XX w.)
Julian Tuwim (XX w.)
Bruno Schulz (XX w.)
Artur Sandauer (XX w.)
Zuzanna Ginczanka (XX w.)
Lola Szereszewska (XX w.)
Jan Brzechwa (XX w.)
Józef Wittlin (XX w.)
Leopold Tyrmand (XX w.)
Stanisław Lem (XX w.)

W piątek 7 sierpnia 2026 o godz. 18:00. 
Wstęp wolny.

R.S.V.P.
Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie (12 257 56 34) lub mailowo zderzak@zderzak.pl

Gdańsk a Polska.
Kaczka-dziwaczka.
Lokomotywa – tłusta oliwa.
Pilot Pirx.

Słuch językowy pisarzy polskich pochodzenia żydowskiego wniósł do polszczyzny nowe brzmienia, których przykłady (żartobliwe) dajemy powyżej. Wszyscy bohaterowie wieczoru ósmego są z XX wieku. Co w takim razie mają wspólnego z literaturą staropolską, która jest punktem odniesienia naszych studiów estetycznych? Otóż to, że znali ją doskonale. Oprócz dobrego słuchu, wyczucia akustyki i melodii języka, pracowali z reguły na całym słowniku, a przy tym mogli czerpać z dwojakiej tradycji, mimo postępów haskali i nowoczesności. Kusiła ich wariantowość i wariacje, zabawa, dowcip, eksperyment i pastisz. Wypominano to im złośliwie, w czym przejawiał się nie tylko ówczesny antysemityzm, ale zwykła zawiść literatów zazdrosnych o warsztat i powodzenie na rynku. Tymczasem polszczyzna ich pokochała…

Bajkopisarze trafiali wprost do serc dziecięcych i dostarczali ogromu radości. Twórcy literatury popularnej zadziwiali inwencją, tłumacze odnosili wycięstwa i ponosili chwalebne klęski, poeci i poetki pisali piosenki i zajmowali stoliki w Ziemiańskiej. Aż z całego tego kapitału, z ruchu ku polszczyźnie-ojczyźnie wyniknął Bruno Schulz. Nastąpiła interwencja boska w prozie polskiej, czyli cud.

Zapraszamy do źródeł!

Foto: Francesco Curradi, „Portret młodej damy z książką” (fragment), olej na płótnie, 86 x 66 cm, Florencja, lata 30. XVII w., Kolekcja Zderzaka
Tekst © Archiwum Galerii Zderzak 2026