Archiwum Galerii Zderzak zaprasza każdego, komu miła jest mowa ojczysta, na siódmy wieczór u źródeł, z czytaniem literatury staropolskiej i refleksją o naprawie polszczyzny.|
W załączniku program wszystkich dwunastu wieczorów z estetyką języka polskiego – zachęcamy do zapoznania się i pokazania dzieciom.

KAZNODZIEJE I MORALIŚCI 
|ks. Piotr Skarga SJ (XVI-XVII w.)
|o. Fabian Birkowski OM (XVI-XVII w.)
bł. ks. Stefan Kardynał Wyszyński (XX w.)
ks. Józef Tischner (XX w.)
Maria Konopnicka (XIX w.)
Marian Zdziechowski (XIX-XX w.)
Antoni Słonimski (XX w.)
Stefan Kisielewski (XX w.)

W piątek 31 lipca 2026 o godz. 18:00. 
Wstęp wolny.

R.S.V.P. Prosimy o potwierdzenie obecności telefonicznie (12 257 56 34) lub mailowo zderzak@zderzak.pl

„Przecież to poezja!” – krzyknął ktoś z tłumu uczestników szóstego wieczoru „U źródeł” po odczytaniu fragmentu „Dziejów języka polskiego” prof. Aleksandra Brücknera (wyd. 1925). Co takiego się stało, można zapytać, że polszczyzna uczonego językoznawcy z początku XX wieku brzmi dziś jak poezja? Jakim językiem mówią dzisiejsi zalęknieni akademicy? Jaki jest stan polszczyzny? Na te pytania odpowiedzą nam wieczory „U źródeł”.

***

Wieczór siódmy poświęcimy lekturze mów i tekstów wybitnych kaznodziei i moralistów. Zaczniemy od porywających mówców kontrreformacyjnych, a zakończymy na felietonach Stefana Kisielewskiego, niezłomnego i zabawnego publicysty Tygodnika Powszechnego, prześladowanego przez komunistyczną cenzurę. Po drodze wysłuchamy polszczyzny tak wspaniałych ludzi, jak mający wielki wpływ na życie narodu ks. kard. Stefan Wyszyński, czy filozof prof. Marian Zdziechowski, w którego tekstach słychać głos dawnych proroków wołających na puszczy. 

Jest to mowa żywa, o tym należy pamiętać. Każdy z bohaterów naszego kolejnego spotkania z estetyką polszczyzny mówi do określonego kręgu słuchaczy, czego jest zupełnie świadom. W przypadku Konopnickiej i Słonimskiego był to krąg czytelników gazet postępowych. W przypadku ks. Tischnera krąg działaczy Solidarności, robotników i intelektualistów, tworzących w latach 1980-1981 historię żywą. To niezwykłe, że kazania-eseje kapelana Solidarności, w których przeżywamy ponownie tamte chwile wolności, w takim stopniu były skierowane do Polaków z przyszłości. To bardzo wzruszające i zobowiązujące.

Naszym celem nie są jednak studia historyczne, lecz słuchanie dobrego języka ojczystego. Kaznodziejstwo katolickie, oparte na dawnej retoryce klasycznej, i moralizująca, pozytywna publicystyka mają w Polsce wielkie tradycje. Świadomi jesteśmy, ilu znakomitych autorów pominęliśmy w wyborze! Tym uważniej wsłuchajmy się w język przygotowanych wyimków.

Zapraszamy do źródeł!

Foto: Francesco Curradi, „Portret młodej damy z książką” (fragment), olej na płótnie, 86 x 66 cm, Florencja, lata 30. XVII w., Kolekcja Zderzaka
Tekst © Archiwum Galerii Zderzak 2026